4 جز اصلی خاک عبارتند از: مواد معدنی ، مواد آلی ، آب و هوا. این اجزا بطور نزدیکی در ارتباط با یکدیگر هستند. بطوری که جدا کردن آنها مشکل است. حجم نسبی این اجزا که برای رشد گیاه مناسب باشد، بدین صورت است که در آن 50 درصد بوسیله مواد جامد (45 درصد مواد معدنی و 5 درصد مواد آلی) اشغال شده و 50 درصد بقیه شامل فضای منافذ است که بوسیله آب یا هوا اشغال می‌شوند. البته این نسبت آب و هوا بسیار متغیر بوده و تحت تاثیر شرایط خاک و جو قرار می‌گیرد.

 پروفیل یا نیمرخ خاک
اگر قسمتی از خاک به طرف پایین حفر شود، لایه‌های افقی مشخصی در عمقهای مختلف آن به چشم می‌خورد. این مقطع را پروفیل خاک و لایه‌های مشخص آن را افق گویند. تمام افقهای بالای مواد مادری بطور جمعی Solum نامیده می‌شوند. مشخصات پروفیل خاک برای طبقه بندی و ارزیابی و نقشه برداری خاک بکار می‌رود.

لایه‌های بالایی پروفیل ، دارای مواد آلی بیشتری بوده و به همین علت رنگ آنها تیره است. این لایه‌ها را خاک سطح‌الارضی Top Soil گویند. لایه‌های عمیق‌تر خاک یا خاک تحت‌الارضی SubSoil به علت کمی مواد آلی رنگ روشن‌تری دارند و محل تجمع موادی هستند که از لایه‌های سطح‌الارضی شسته شده‌اند. مهمترین قسمت خاک از نظر رشد گیاهان لایه‌های سطح‌الارضی آن است که بیشتر مواد غذایی و آب قابل جذب گیاهان در این لایه‌ها متمرکز می‌شود و ریشه‌های گیاهان در اینجا یافت می‌شود.

ساختمان خاک 
نحوه قرار گرفتن و چگونگی اجتماع ذرات خاک را ساختمان آن می‌گویند. گرچه در یک پروفیل خاک ممکن است یک نوع ساختمان بیش از سایرین دیده شود، ولی معمولا در افقها یا لایه‌های مختلف ممکن است، چند نوع ساختمان یافت شود. بسیاری از خواص فیزیکی خاک مانند حرکت آب ، تهویه ، انتقال حرارت ، وزن مخصوص ظاهری و فضای منافذ به ساختمان خاک بستگی دارد. در واقع تمام عملیات از قبیل شخم و زهکشی ، دادن کود حیوانی و آهک زدن که برای بهبود وضعیت فیزیکی خاک انجام می‌شود، روی ساختمان خاک اثر گذاشته و تاثیری روی بافت آن ندارد. ساختمانهای موجود از یکی از دو حالت زیر بوجود می‌آید:

• تک دانه‌های ذرات خاک که بطور فردی وجود داشته و اجتماع مشخصی از ذرات در آنها صورت نگرفته است.
  
  
• توده‌های فشرده و بی شکل و نامنظمی از ذرات که هیچ خصوصیات ساختمانی مشخصی ندارند.

انواع ساختمانهای خاک

برحسب شکل ظاهری 6 نوع ساختمان را می‌توان در خاک تشخیص داد. این ساختمانها به اسامی بشقابی ، ستونی ، منشوری ، مکعبی ، فندقی ، دانه‌ای و اسفنجی شناخته می‌شوند.

• ساختمان بشقابی:
  
  توده‌های خاک به صورت لایه‌های نازک افقی روی هم قرار گرفته‌اند. بیشتر در لایه‌های سطحی خاک وجود دارند، ولی گاهی در لایه‌های عمیق هم دیده می‌شوند.
  
  
• ساختمانهای ستونی و منشوری :
  
  توده‌های خاک بطور عمودی روی هم قرار گرفته‌اند، ارتفاع ستونهای حاصل متغیر و قطر آنها گاهی به 15 سانتیمتر می‌رسد. بیشتر در لایه‌های عمیق خاک مناطق خشک و نیمه خشک دیده می‌شود. در صورتی که بالای این ساختمانها گرد باشد، آنها را ستونی و اگرا مسطح باشد، آنها را منشوری گویند.
  
  
• ساختمانهای مکعبی و فندقی :
  
  توده‌های خاک به صورت مکعبهایی با سطوح نامنظم ، ولی ابعاد تقریبا مساوی در آمده‌اند. اگر لبه‌های سطوح بیشتر تیز و مشخص باشد، ساختمان را مکعبی و اگرا این لبه‌ها صاف شده باشد، ساختمان را فندقی گویند. این نوع ساختمان در لایه‌های عمیق خاک دیده می‌شود.
  
  
• ساختمانهای کروی (دانه‌ای یا اسفنجی) :
  
  توده‌های خاک شکل گرد داشته و قطر آنها معمولا از یک سانتیمتر کمتر است. این ساختمانها کاملا متخلخل بوده و اتصال بین ذرات ضعیف است (دانه‌ای) و درصورتی که ساختمان کاملا باز و درجه تخلخل زیاد باشد، ساختمان را اسفنجی گویند. ساختمانهای کروی بیشتر در لایه‌های سطحی خاک یافت می‌شوند و به آسانی تحت تاثیر عملیات زراعی قرار می‌گیرند.

آب خاک

آب خاک همراه با مواد محلول در آن ، محلول خاک را تشکیل می‌دهد که از آن ریشه گیاهان ، عناصر غذایی را جذب می‌کنند. مولکولهای آب در داخل منافذ خاک به حالت جذب شده نگهداری شده و شدت جذب به مقدار آب بستگی دارد.

هوای خاک

مقدار و ترکیب جو خاک تا حد زیادی به رابطه بین آب و خاک بستگی دارد. منافذ خالی از آب اشغال می‌شوند. هوا معمولا منافذ درشت را پر کرده و ضمن خشک شدن خاک وارد منافذ متوسط نیز می‌شود. به همین دلیل در خاکهایی که تعداد منافذ ریز زیاد است، شرایط تهویه مناسب نبوده و گیاهان و سایر موجودات خاک از این حیث صدمه می‌بینند.

دید کلی

هدر رفتن مایعی آب از خاک به دو صورت کلی انجام می‌شود:

• نفوذ نزولی آب در داخل خاک که از طریق آن آب زاید لایه‌های سطحی خاک دفع می‌گردد.
  
  
• هرزروی آب که در سطح خارجی خاک روان می‌گردد.
  
  نفوذ نزولی آب ، سبب شسته شدن عناصر محلول شده و ممکن است قسمت قابل ملاحظه‌ای از مواد غذایی گیاه را از دسترس ریشه خارج سازد. هرزروی سطحی آب نه تنها سبب اتلاف آب می‌شود، بلکه با شستن ذرات خاکی ممکن است باعث فرسایش خاک گردد. خروج مواد غذایی گیاهی تنها از طریق کشت نباتات و برداشت محصول صورت نگرفته و شسته شدن و فرسایش خاک نیز در این مورد نقش عمده‌ای را بازی می‌کند.
  
  در مواردی که شیب زمین زیاد یا قابلیت نفوذ خاک کم است، قسمت قابل ملاحظه‌ای از آب باران به صورت هرزروی سطحی هدر می‌رود. در چنین مواردی نه تنها خاک و در نتیجه گیاهان از این آب محروم می‌شوند، بلکه مقدار زیادی از ذرات خاک همراه آب هدر رفته، شسته می‌شوند.

فرسایش تشدیدی

فرسایش آبی در واقع یکی از پدیده‌های معمولی زمین شناسی است که بوسیله آن کوهها بتدریج فرسوده شده و دشتها ، دره‌ها و بستر رودخانه‌ها و دلتاها، تشکیل می‌یابند. این نوع فرسایش که به کندی صورت می‌گیرد، فرسایش طبیعی نامیده می‌شود. در صورتی که فرسایش با سرعت خیلی بیشتری انجام شود و حالت تخریبی به خود بگیرد، به آن فرسایش تخریبی گفته می‌شود.

در پدیده فرسایش دو عمل مختلف انجام می‌شود: یکی جدا شدن ذرات و دیگری حمل و تغییر مکان آنها. عواملی مانند انجماد و ذوب متناوب ، جریان آب و ضربانات قطران باران اثر جدا کنندگی داشته و مواد را جهت شسته شدن آماده می‌کنند.

عوامل موثر در میزان فرسایش تسریعی

دو عامل اصلی را می‌توان مسئول وقوع فرسایش تسریعی دانست: از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی خاک و کشت گیاهانی که پوشش گیاهی کافی فراهم ننموده و قسمتی از خاک را برهنه می‌گذارند. کشت نباتات کرتی مانند ذرت و سیب زمینی ، بخصوص اگر کرتها در جهت شیب زمین باشد، پوشش کافی به خاک نداده، فرسایش و از بین رفتن خاک را تشدید می‌کنند.

مقدار کل بارندگی و شدت آن

بارندگی زیاد در صورتی که ریزش آن آرام باشد، فرسایش زیادی ایجاد نمی‌کند، در صورتی که بارانهای شدید حتی به مقدار کم سبب فرسایش زیاد می‌شوند. در فصل سرما که زمین منجمد می‌شود و در فصل رشد گیاهان که پوشش گیاهی انبوه است، بارندگی اثر فرسایشی کمتری دارد.

شیب زمین

شیب زیاد باعث تسریع جریان آب شده و به همان نسبت میزان فرسایش و هدر رفتن آب افزایش پیدا می‌کند. طول شیب نیز اهمیت دارد، چون هر قدر شیب ادامه بیشتری داشته باشد، بر مقدار سیلاب افزوده خواهد شد.

پوشش گیاهی

درختان جنگلی و مرتع موثرترین عوامل محافظ خاک در مقابل فرسایش هستند. نباتات زراعی اثر محافظتی کمتری دارند، ولی این امر در نباتات مختلف یکسان نیست. نباتاتی مانند جو و گندم پوشش نسبتا کافی برای خاک فراهم می‌کنند.

ماهیت خاک

از بین خواص فیزیکی خاک موثر در میزان فرسایش مهمترین آنها قابلیت نفوذ خاک و ثبات ساختمانی خاک است. قابلیت نفوذ خاک به عواملی مانند ثبات ساختمانی ، بافت ، نوع رس ، عمق خاک و وجود لایه‌های غیر قابل نفوذ بستگی دارد. ثبات ساختمانی ذرات خاک سبب می‌شود که علی‌رغم هرزروی سطح آب فرسایش زیادی صورت نگیرد.

نحوه کنترل فرسایش آبی

روشهای مختلفی برای کاهش یا کنترل فرسایش آبی می‌توان بکار برد:

• بطور کلی هر اقدامی مانند شخمهای سطحی و عمقی و اضافه کردن مواد آلی خاک که قدرت جذب آبی خاک را افزایش دهد، هدر رفتن سطحی آب را کاهش می‌دهد.
  
  
• انتخاب نوع نباتات زراعی در کنترل فرسایش اثر زیادی دارد.
  
  
• بالا نگه داشتن سطح حاصلخیزی خاک خود یک نوع عمل محافظتی در مقابل فرسایش است، زیرا تحت این شرایط رشد زیاد نباتات ، علاوه بر بهتر نمودن قابلیت نفوذ آب خاک ، پوشش گیاهی و مواد آلی خاک را بطور قابل ملاحظه افزایش می‌دهند.
  
  
• با دقت در انتخاب روشهای کشت و زرع و نحوه انجام آنها می‌توان با فرسایش خاک مبارزه کرد. در صورتی که شیب زمین تا مسافت زیادی ادامه داشته باشد، بهتر است که نباتات کرتی مانند ذرت با نباتات پوششی مثل گندم و جو بطور یک در میان کشت شوند، تا بدین وسیله از شتاب گرفتن آب جلوگیری شود. این روش کشت را که اصطلاحا کشت نواری گویند، اثرات کاملا مثبتی در حفاظت خاک داشته است.

فرسایش بادی

تخریب خاک از طریق فرسایش بادی بیشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهی در مناطق مرطوب هم اتفاق می‌افتد. اثر تخریبی باد غالبا خیلی جدی بوده و نه تنها ذرات ریز و حاصلخیز خاک را هدر می‌دهد، بلکه به علت رو بازکردن ریشه گیاهان و یا پوشاندن قسمت هوایی گیاهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها می‌شود. خشک شدن لایه‌های سطحی خاک به علت کمی آب ، آنها را در خطر فرسایش باد قرار می‌دهد.

عوامل موثر در فرسایش بادی

مهمترین عامل درصد رطوبت خاک است، زیرا خاک مرطوب از این حیث مصون است. عوامل دیگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعیت قسمت سطحی خاک ، خصوصیات کلی خاک.

خصویات خاکی مانند ثبات دانه بندی ذرات خاک ، میزان مواد آلی و درصد ذرات خاک همگی در فرسایش پذیری خاک بوسیله باد موثر هستند.

کنترل فرسایش بادی

با توجه به عوامل موثر در میزان فرسایش بادی می‌توان روشهای مبارزه و کنترل را حدس زد. این روشها شامل مرطوب نگه داشتن خاک ، زبر و خشن نمودن سطح خاک و داشتن پوشش گیاهی است. کشت نوارهای نباتی و ایجاد بادشکن‌ها عمود بر جهت وزش باد پیشگیریهای موثری برای فرسایش بادی محسوب می‌شوند. اکثر روشهای بکار رفته ضمن اینکه برای مبارزه با اثر باد منظور می‌شوند، در واقع تا حد زیادی در جهت کنترل درصد خاک نیز عمل می‌کنند.

آینده بحث

زیانهای ناشی از فرسایش به خاک محدود نشده، بلکه ذرات خاک شسته شده و سبب پر شدن کانالهای آبیاری ، سدها و ... نیز می‌گردد. علاوه بر آن خاکهای زمین پست نیز بوسیله یک لایه از لای پوشیده شده و به بهره برداری آن لطمه می‌خورد.

فرسایش خاک نه تنها در عصر حاضر بلکه در طی قرون ، یکی از خطرات جدی و تهدید کننده رفاه و آبادی هر جامعه بوده است. تردیدی نیست پیشرفت و دوام کشاورزی مستلزم بکار بردن روشهای مناسب و موثر برای جلوگیری یا کم کردن میزان شسته شدن و هدر رفتن خاک می‌باشد

چكيده:
موضوع بحث انگيز روند افزايشي ضايعات مواد غذايي، يكي از چالشهاي جدي اكثر كشورها به ويژه، كشورهاي در حال توسعه است، سياستمداران و انديشمندان مجامع علمي در جهان سوم درصدد برآمده اند براي كاهش ضايعات محصولات كشاورزي در مراحل كاشت، داشت و برداشت و مراحل توزيع و مصرف چاره انديشي كنند. بر همين اساس ضرورت دارد به خط مشي سياست كلان، راهكارهاي عملي و اجرايي جهت جلوگيري از ضايعات از جانب دولت و نيز بالا بردن سطح آگاهي عمومي در كاهش ضايعات اهميت داده شود. در اين مقاله همچنين مسايل مبتلا به مراحل كاشت، داشت و برداشت و نيز مرحله مصرف، تاثير ضايعات در قيمت غذايي كشور، اثر فرسودگي ماشينهاي كشاورزي در افزايش ضايعات، حمايت از كشاورزان در جهت افزايش بهره وري، اصلاح نظام خريد تضميني، بسته بندي، خود كفايي در غلات در افق ده ساله، سهم كشاورزي در عوامل توليد ملي و ارزش توليد در اقتصاد ملي تجزيه و تحليل شده است. در بخش ديگري از مقاله برنامه كنار گذاري كشت محصول (Set aside)، سياستهاي كاهش هزينه مبادله (Transaction cost)، كاهش يارانه بعضي از محصولات غذايي، بكارگيري مناسب خريد تضميني، افزايش كيفيت بسته بندي، كاهش ضايعات از طريق بازاريابي مناسب (كارايي سيستم بازاريابي و ضايعات در سيستم بازاريابي) و نقش مجموعه فعاليت هاي بازاريابي، وظيفه متخصصين بازاريابي و پرهيز از دور باطل توليدات نامناسب، نقش بازاريابي نامناسب و در افزايش ضايعات مورد بحث قرار گرفته است. با توجه به اهميت استراتژيك بخش كشاورزي در ارزش توليد ناخالص كشور و ارزش صادرات غير نفتي و اشتغال كشور كاهش ضايعات مي تواند علاوه بر افزايش عملكرد محصولات زراعي و باغي، در ايجاد اشتغال، توسعه صادرات غير نفتي و ايجاد امنيت غذايي از اهميت بالايي برخوردار است.
لغات كليدي: كاهش ضايعات، امنيت غذايي، اصلاح نظام خريد تضميني، برنامه كنار گذاري كاهش هزينه مبادله، كيفيت بسته بندي، بازاريابي مناسب

مفهوم کشاورزی پایدار پاسخ نسبتا جدیدی است به کاهش در کیفیت منبع طبیعی پایه که وابسته به کشاورزی مدرن می باشد . امروزه ، تواید محصولات کشاورزی از یک موضوع کاملا فنی ( تخصصی) به مجموعه ای با خصوصیات اجتماعی ، فرهنگی ، بعد های سیاسی و اقتصادی مشخص تکامل یافته است . مفهوم پایداری اگرچه بحث انگیز است و با تعریف های متضاد با یکدیگر توصیف شده است . و معنی تفسیر های آن سودمند می باشد زیرا آن یک مجموعه ای از وابستگی هایی راجع به کشاورزی است . چنان که از نتیجه تکامل مشترک بین سیستم های اجتماعی – اقتصادی و سیستم های طبیعی مطرح شده است .

برای درک وسیع تری در این زمینه به مطالعه مابین کشاورزی ، محیط زیست و نظام های اجتماعی نیاز می باشد . نتایج پیشرفت کشاورزی از مجموعه واکنش متقابل تعدادی از عوامل بوده است . و آن به واسطه درک عمیق تر از اکولوژی سیستم های کشاورزی است که درهایی را به سوی اختیارات بیشتر مدیریت با اهداف درست کشاورزی پایدار باز خواهد کرد .

چندین راه حل ممکن برای حل مشکلات زیست محیطی وجود دارد . که بوسیله سرمایه و سیستم های کشاورزی فشرده ( مکانیزه) پیشنهاد شده است . هدف اصلی کاهش یا حذف نهاده های شیمیایی به واسطه تغییرات در مدیریت تغذیه کافی گیاه و حفاظت گیاه بوسیله منابع غذایی آلی و مدیریت آفات و …

Glomalin is a glycoprotein produced abundantly on hyphae and spores of arbuscular mycorrhizal fungi in soil and in roots. Shortly after we Sara Wright and I collaborated on development of a monoclonal antibody specific for Paraglomus occultum, we attempted to produce monoclonal antibodies against other AM fungi. With more recent species (e.g. Glomus intraradices), antibody cell lines were broader in specificity but restricted to Glomeromycota. Using these cell lines, Sara Wright and co-workers discovered they reacted specifically against glomalin. These antibodies then became a tool to detect and quantify glomalin associated with fungal biomass and in a wide range of soils

دانه کلزا(کانولا) دارای ۴۰تا۴۸ درصد روغن در دانه و ۳۸تا۴۵ درصد پروتئین در کنجاله میباشد و میزان رطوبت آن حدود ۵ درصد است. نسبت اسیدلینولئیک به اسیدلینولنیک در روغن کلزا تقریبا ۱:۲ میباشد که برای مصرف انسان نسبت متعادلی بشمار میرود.

کنجاله کلزا حاوی ۱۳ درصد فیبر میباشد. وجود مقدار نسبتا زیاد فیبر در کنجاله یک عامل محدود کننده در استفاده از آن بعنوان خوراک دام محسوب میشود زیرا توان تولید انرژی در جیره غذایی را کاهش میدهد.

پوسته کلزا تقریبا ۵/۱۶تا۵/۱۸ درصد وزن خشک دانه را تشکیل میدهد و ثابت شده است که رنگ پوست دانه کلزا با ترکیب شیمیایی دانه دذ ارتباط میباشد.

آمینه اسید غیر ضروری ( گرم در صد گرم پروتئین خام)   3.18 هیستیدین 2.08 سیستئین 3.19 تیروزین 7.79 اسید اسپارتیک 4.41 سرین 20.81 اسید گلوتامیک 6.22 پرولین 4.6 گلیسین 4.53 آلانین 7.28 آرژنین آمینه اسیدضروری ( گرم در صد گرم پروتئین خام) ) 4.47 ایزولوسین 7.47 لوسین 6.6 لیزین 2.24 متیونین 4.67 فنیل آلانین 4.81 ترلولین ___ تریپتوفان 5.65 والین

کلزا واحد عنصر یا ویتامین 0.63 % کلسیم 1.21 % پتاسیم 0.51 % منیزیم 1.02 % فسفر 0.85 % سولفور 5.7 ppm مس 49.2 ppm منگنز 68.2 ppm روی 141 ppm آهن 1.3 ppm مولیبدن __ ppm کبالت 1.1 ppm ویتامین E 9.5 ppm اسید پانتوتنیک 160 ppm نیاسین 6700 ppm کولین 5.2 ppm تیامین 5.8 ppm ریبوفلاوین 1.1 ppm بیوتین 2.3 ppm اسید فولیک 7.2 ppm پیریدوکسن   ارتباط رنگ پوسته دانه کلزا با ترکیب شیمیایی دانه فیبرخام(%) پروتئین(%) روغن(%) رنگ دانه 13.7 39.3 39.9 قهوه ای تیره 11.5 41 42.2 زرد مایل قهوه ای 8.9 42.1 45.5 زرد

European Cooperation in the Field of Scientific and Technical Research

ازت جزء ساختمان کلروفیل بوده و در اثر کمبود آن گیاه به زودی می گراید که این زردی ابتدا از برگهای پایینی و مسن شروع می شود.

کود اوره دارای 46 در صد ازت می باشد.از ترکیب آمونیاک و گاز کربنیک به دست می آید و در صد ازت آن دو برابر ازت سولفات آمنیوم می باشد.

شبدر قادر به تثبیت ازت از طریق همزیستی با ریزوبیوم است.

مصرف کودهای ازتی جذب فسفر توسط گیاه را افزایش می دهند.

کودهای ازتی به دلیل حلالیت زیاد از آبشوئی تلف شده بنابراین کود های ازتی را  هرچه  نزدیکتر به زمان کاشت و زمانی که نیلز گیاه به ازت زیاد است مصرف شود.

معمولا کودهای ازته مقداری هنگام کاشت و مقداری به صورت سرک و پس از کاشت مصرف می شود.

کود ازتی با افزایش میزان شاخ و برگ و تعرق و نازک کردن اپیدرم حساسیت گیاه به بیماری را افزایش می دهد.

سولفات آمنیوم دارای 21% ازت و 24%گوگرد می باشد.

کود ازتی که بعد از گل دادن به غلات داده میشود مقدار پروتئین دانه را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد و بدین ترتیب کیفیت نانوایی را بهبود می بخشد.

بیشتر ازت خاک در مواد آلی خاک وجود دارد که به تدریج تجزیه شده و به فرم معدنی در می آیند.

ازت به دو فرم NH4+ و آنیونی NO3- از خاک به وسیله گیاهان جذب می شود.

 در گندم مصرف زیادی کود های ازتی رشد رویشی را افزایش و مقاومت ساقه ها را در برابر عوامل نا مساعد جوی کاهش می دهد.موجبات خوابیدگی بوته ها را فراهم می کند.همچنین برای مقابله مصرف هورمون برای کوتاه کردن ساقه و کاشت گندمهای با ساقه قطور و دیواره ضخیم و تاخیر در مصرف کود ازتی نیز موثر است.

عامل محدود کننده تولیدات کشاورزی؟-ازت زیرا معمولا میزان ازت خاک کمتر از مقدار مورد نیاز گیاه برای تولید حداکثر محصول می باشد.

کمبود عنصر ازت  میزان اسید آمینه علوفه را کاهش می دهد.ازت عنصر اساسی برای ساخت اسید آمینه و پروتئین است.

ازت معدنی در خاک به صورت های ازت عنصری.ازت نیتراتی.ازت آمونیاکی. و ازت آلی وجود دارد.

تاثیر ازت در مقاومت گیاه به سرما-مقاومت گیاه را کاهش می دهد.زیرا ازت باعث پرآب شدن سلولها و نازک شدن دیواره سلولی می شود.

در مناطق پر باران و خاک سبک  مصرف کود ازته در جند نوبت توصیه می شود چون به دلیل بارندگی زیاد و نفوذ پذیری زیاد خاک سبک احتمال شستشوی ازت در این شرایط زیاد است و باید ازت را در چند نوبت به خاک اضافه کرد.

از کتاب تست ویژه آزمونهای کاردانی به کارشناسی و کارشناسی ارشد-توسط بخش تحقیقات و انتشارات  آنلاین کشاورز تنها

ازت جزء ساختمان کلروفیل بوده و در اثر کمبود آن گیاه به زودی می گراید که این زردی ابتدا از برگهای پایینی و مسن شروع می شود.

کود اوره دارای 46 در صد ازت می باشد.از ترکیب آمونیاک و گاز کربنیک به دست می آید و در صد ازت آن دو برابر ازت سولفات آمنیوم می باشد.

شبدر قادر به تثبیت ازت از طریق همزیستی با ریزوبیوم است.

مصرف کودهای ازتی جذب فسفر توسط گیاه را افزایش می دهند.

کودهای ازتی به دلیل حلالیت زیاد از آبشوئی تلف شده بنابراین کود های ازتی را  هرچه  نزدیکتر به زمان کاشت و زمانی که نیلز گیاه به ازت زیاد است مصرف شود.

معمولا کودهای ازته مقداری هنگام کاشت و مقداری به صورت سرک و پس از کاشت مصرف می شود.

کود ازتی با افزایش میزان شاخ و برگ و تعرق و نازک کردن اپیدرم حساسیت گیاه به بیماری را افزایش می دهد.

سولفات آمنیوم دارای 21% ازت و 24%گوگرد می باشد.

کود ازتی که بعد از گل دادن به غلات داده میشود مقدار پروتئین دانه را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد و بدین ترتیب کیفیت نانوایی را بهبود می بخشد.

بیشتر ازت خاک در مواد آلی خاک وجود دارد که به تدریج تجزیه شده و به فرم معدنی در می آیند.

ازت به دو فرم NH4+ و آنیونی NO3- از خاک به وسیله گیاهان جذب می شود.

 در گندم مصرف زیادی کود های ازتی رشد رویشی را افزایش و مقاومت ساقه ها را در برابر عوامل نا مساعد جوی کاهش می دهد.موجبات خوابیدگی بوته ها را فراهم می کند.همچنین برای مقابله مصرف هورمون برای کوتاه کردن ساقه و کاشت گندمهای با ساقه قطور و دیواره ضخیم و تاخیر در مصرف کود ازتی نیز موثر است.

عامل محدود کننده تولیدات کشاورزی؟-ازت زیرا معمولا میزان ازت خاک کمتر از مقدار مورد نیاز گیاه برای تولید حداکثر محصول می باشد.

کمبود عنصر ازت  میزان اسید آمینه علوفه را کاهش می دهد.ازت عنصر اساسی برای ساخت اسید آمینه و پروتئین است.

ازت معدنی در خاک به صورت های ازت عنصری.ازت نیتراتی.ازت آمونیاکی. و ازت آلی وجود دارد.

تاثیر ازت در مقاومت گیاه به سرما-مقاومت گیاه را کاهش می دهد.زیرا ازت باعث پرآب شدن سلولها و نازک شدن دیواره سلولی می شود.

در مناطق پر باران و خاک سبک  مصرف کود ازته در جند نوبت توصیه می شود چون به دلیل بارندگی زیاد و نفوذ پذیری زیاد خاک سبک احتمال شستشوی ازت در این شرایط زیاد است و باید ازت را در چند نوبت به خاک اضافه کرد

(Associative N2 Fixation)
دكتر محمدجواد روستا، استاديار مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي فارس

مقدمه
كودهاي بيولوژيك كه با استفاده از ميكروارگانيسم هاي مفيد خاك توليد مي شوند در سالهاي اخير مورد توجه بيشتري قرار گرفته اند. مشكلات اقتصادي ناشي از افزايش رو به رشد بهاي كودهاي شيميايي از يك سو و مسائل زيست محيطي مرتبط با مصرف غير اصولي اين كودها از قبيل ايجاد آلودگيهاي محيطي. افت سطح حاصلخيزي خاك و كاهش كيفيت محصولات از سوي ديگر، موجبات اين حسن توجه را فراهم آورده اند. تلاش براي بهره گيري از سيستم هاي بيولوژيك تثبيت كننده ازت به عنوان مناسبترين جايگزين براي كودهاي ازتي ابعاد گسترده تري يافته و جلوه هاي روشني از امكان تحقق آرمان ديرينه محققان بري استفاده از اين پديده مفيد در كشت محصولات استراتژيك مانند انواع غلات ظاهر شده است.يكي از روشهاي توليد كودهاي بيولويك استفاده از باكتريهاي هميار(Associative) است.
همياري بين باكتريها وگياهان كه همياري همزيستي(Associative Symbiosis) نيز ناميده مي شود به معني ارتباط متقابلا مفيد بين باكتريها و گياهان بدون تشكبل اندام همزيستي خاص مي باشد. پتانسيل واقعي تثبيت ازت به اين روش در حدي است كه مي تواند تا 50 درصد از ازت مورد نياز گياه را تامين
نمايد.

شوري و سديمي بودن خاک يکي از مشکلات مهم خاک‌هاي مناطق خشک و نيمه خشک است. در اين مناطق بدليل کمبود بارندگي و اقليم خشک، املاح در خاک تجمع پيدا مي‌کنند و در نتيجه خاکهاي شور حاصل مي‌شود. اين خاك محيط نامناسبي براي رشد و توليد بوده که هم کميت محصول را پائين مي‌آورد و هم کيفيت محصول را کاهش مي‌دهد.

طبق آمار %۱۵ سطح کل کشور ما را خاکهاي شور و چيزي حدود %۵۰ خاکها قابل بهره‌برداري و آبياري مي‌باشند.

بطور کلي خاک‌هاي شور داراي مقدار زيادي املاح محلول هستند که اين نمک زياد مشکلاتي را براي گياه بوجود مي‌آورد.

شوري خاک چگونه تعيين مي‌شود؟

شوري خاک را براساس پارامتري بنام E.C. يا قابليت هدايت الکتريکي مشخص مي‌کنند. هدايت‌سنج الکتريکي، دستگاهي است که قابليت هدايت الکتريکي محلول خاک يا E.C. را اندازه‌گيري مي‌كند. خاک‌هايي که E.C. آن‌ها بيشتر از Ds/m  ۴ باشد جزء خاکهاي شور طبقه‌بندي مي‌شوند.

تحمل درختچه‌ها و درختان زينتي نسبت به شوري 

چكيده
به منظور بررسي اثرات استفاده از لجن فاضلاب و ساير مواد زائد شهري و كشاورزي بر آلودگيهاي ميكروبي خاك ، چهار نوع كود آلي شامل لجن فاضلاب ، كود حيواني ، كمپوست زباله و مخلوط كاه گندم و يونجه در آزمايشات گلخانه اي در قالب طرح هاي كاملا تصادفي مورد ارزيابي قرار گرفتند. بررسي تغييرات جمعيت ميكروبي مخلوط كودهاي فوق با خاك شامل باكتريها ، قارچها و آكتينومايستها بررسي تغييرات جمعيت كليفرمها و شناسايي تعدادي از آنها و همچنين شناسايي انواع ميكرو فلور غالب در تيمارهاي مختلف به روش اسلايد پنهان ، از اهداف اختصاصي در تحقيق فوق بوده است. بيشترين جمعيت باكتريها و قارچها در كودهاي كمپوست زباله و لجن فاضلاب و بيشترين جمعيت آكتينومايست ها در كاه گندم مشاهده شد. شمارش كليفرمها نشان داد كه در هفته اول انكوباسيون ، جمعيت كليفرمها بخصوص در كود حيواني بسيار زياد است. در اين مدت وجود بعضي از باكتريهاي كليفرم در كودهاي لجن فاضلاب ، حيواني و كمپوست زباله تشخيص داده شد. همچنين در اين تحقيق ، تكنيك اسلايد پنهان به عنوان يكي از بهترين روشهاي بررسي تنوع اكولوژيكي موجودات ذره بيني خاك معرفي شده است.
كلمات كليدي: لجن فاضلاب ، خاك، محيط زيست ، ميكروارگانيسم ها

مقدمه
خاك مي تواند موجب انتقال عوامل بيماريزاي بسياري از امراض عفوني گردد(11) . تعداد ميكروبهايي كه از طريق فضولات به خاك اضافه مي شوند ، به وسعت آلودگي هاي خاك مي افزايند. بررسي خصوصيات فيزيكي و شيميايي مواد زائد يا به عبارتي كودهاي آلي ، مدتهاست كه به منظور بهينه سازي و استفاده آگاهانه از آنها صورت مي پذيرد(9)در اين ميان خصوصيات بيولوژيكي كودهاي آلي در مطالعات فوق ناديده گرفته مي شود و توصيه به استفاده از كودهاي آلي بدون بررسيهاي همه جانبه بيولوژي و زيست محيطي آنها صورت مي گيرد. از آنجايي كه خاك پايگاه موجودات خشكي زي بويژه جوامع انساني است و انتقال عوامل پاتوژن از راههاي گوناگون توسط گرد و غبار از راه تنفس و زخمهاي سطحي بدن به انسان و حيوان صورت مي گيرد ، بنابراين خصوصيات بيولوژيكي و جمعيت فلور ميكروبي بيماريزاي خاك را بايد تعيين نمود. كليفرمها كه از باكتريهاي خانواده انتروباكترياسه هستند ، معمولا به عنوان شاخص آلودگي آب و خاك مورد ارزيابي قرار مي گيرند(8). خانواده انتروباكترياسه شامل گروه بزرگي از باكتريها مي باشد كه بطور وسيع در طبيعت پراكنده هستند.

شوري خاك يكي از عوامل موثر در تمدن هاي بشري و سيستم هاي كشاورزي بوده كه زندگي انسان بر اين سيستم ها تكيه داشته است تمدن هاي بسياري در اثر عدم اعمال مديريت صحيح آبياري اراضي و تجمع نمك در سطح خاك نابود شده اند .

با توجه به اينكه بخش عمده اي از اراضي كشاورزي كشور ما به دليل قرار داشتن در منطقه آب و هوايي گرم و خشك و همچنين مساله شوري كه در تمام كشورهاي كه در آنها آب و هواي خشك و نيمه خشك دارند مشاهده مي شود.

لذا بررسي بهترين زمان براي آبشويي در اصلاح خاك هاي شور با حداقل آب مصرفي مد نظر گرفته شد تا بتوانيم با حداقل آب مصرفي نمك هاي موجود در منطقه فعاليت ريشه گياه در خاك را كاهش داده و درصد جوانه زني را نيز افزايش دهيم در اين رابطه سه زمان آبشويي را در نظر گرفتيم آبشويي قبل از كاشت ، آبشويي بعد از كاشت ، بدون آبشويي و آبياري طبق روال زارعين .

قبل از كشت نمونه برداري از اعماق مختلف خاك (خاك سطحي و خاك زير سطحي ) انجام گرفت و تجزيه هاي لازم نظير هدايت الكتريكي عصاره اشباع و همچنين تجزيه آب كاربردي انجام گرفت .

نتايج بررسي نشان داد كه آبشويي قبل از كاشت بيشترين كاهش نمك را در اطراف ريشه دارد چون در اين رابطه سعي بر اين بوده كه ابتدا با كمترين ميزان آب مصرفي حداقل عمق خاك لازم براي جوانه زني بذر و سبز شدن يك گياه متحمل به شوري ، آبشويي گردد چرا كه در زمان كاشت بذر كافي است مقدار نمك در عمق چند سانتيمتري بالاي خاك كاهش يابد و آبشويي بقيه املاح نيم رخ خاك طي آبياري بعدي انجام گيرد.

تجزيه خاك
تجريه خاك براي تمام محصولات كشاورزي اساس توصيه كودي مي‌باشد. نمونه‌هايي كه از مزارع آزمايشي گرفته مي‌شود از اهميت خاصي برخوردار است. چه اين نمونه‌ها اساس آزمايشات را تشكيل مي‌دهند. نمونه‌هاي خاك از نظر مقدار مواد غذايي و ساير مواد مربوطه مورد تجزيه قرار مي‌گيرند.

نمونه خاك
ايده‌آل‌ترين نمونه خاك بايستي حداقل 400 گرم وزن داشته باشد مگر اينكه مقدار بيشتر از 400 گرم درخواست شده باشد. نمونه‌ها بايستي داخل يك پاكت پلاستيكي ريخته شود و خود داخل پاكت ديگري قرار گيرد. اطلاعات هر نمونه را بايستي طوري روي پاكت نوشت كه پاك نشده و بتوان آن را خواند. اطلاعات بايستي شامل محل نمونه‌برداري، نام زارع يا مشتري و نوع محصول باشد.
به‌عنوان يك قاعده كلي مزارعي كه تا 10 هكتار وسعت داشته باشند را به‌عنوان يك واحد نمونه‌برداري مي‌توان محسوب كرد. با توجه به اين نكته كه كل مزرعه از بابت جنس خاك، نوع زراعت قبلي و نوع كود استفاده شده يكسان باشد. مزارع بزرگ و مزارعي كه از يك‌دستي برخوردار نيستند بايد به قطعات كوچكتر يك‌دست تقسيم و از هر قسمت جداگانه نمونه‌برداري كرد.

تعریف و اهمیت رابطه همزیستی میکوریزایی

19

  قارچ ( میکوریزا از با اهمیت ترین میکروارگانیسم های موجود در اغلب خاک های تخریب نشده می باشند . بطوریکه برطبق تخمین های موجود حدود 70 % از توده ی زنده جامعه میکروبی خاکها را میسیلیوم این قارچ ها تشکیل می دهند . ( 2003 ، mukerji and chamola  ) .

اولین گزارش مبنی بر وجود این قارچ ها در اطراف ریشه گیاه میزبان و بوجود آمدن یک رابطه همزیستی میکوریزا به تحقیقات صورت گرفته توسط harting  ( 1840 ) مربوط می شود . reissek  ( 1847 ) این قارچ ها را به عنوان موجودی مستقل در همزیستی با گیاهان ارکیده شناسایی معرفی کرد . frank  ( 1885 ) که به دنبال بررسی راهکارهایی به منظور کشت قارچ های خوراکی در منطقه جنگلی Prussia  بود ، ساختمان حاصل از فعالیت مشترک ریشه گیاهان میزبان و قارچ های میکوریزا همزیست را شناسایی و آن را مایکوریزا نامید . ( 1989 clark , paul and  ) اصطلاح مایکوریزا در واقع از دوکلمه تشکیل شده است . یکی از کلمه ی یونانی mikes به معنی قارچ و دیگری کلمه ای با ریشه لاتین rhiza که به معنی ریشه است و بیان کننده ی رابطه همزیستی بوجود آمده بین ریشه گیاه میزبان و قارچ های مایکوریزا است . همزیستی بین اغلب گیاهان آوندی ( بیش از 85 % ) با قارچ های میکوریزا موجود در خاک و متعلق به سر کلاس asiolomy, zygomycetea , ascomycets  بوجود می آید و نتیجه حاصل از این همزیستی ، فعالیت قارچ در جهت جذب و انتقال عناصر غذایی به گیاه میزبان از یک طرف و از طرف دیگر دریافت ترکیبات کربنه حاصل از فتوسنتز گیاه میزبان توسط قارچ همزیست باشد .

  ( 1983 و harly and smith  ) . این همزیستی بین گیاهان و قارچ هایی که در سیستم ریشه ای گیاه در ساختمان های ریشه مانند مستقر شده اند ، بوجود می آید و ... . آن  در ابتدا انرژی از گیاه به قارچ همزیست منتقل شده و در ادامه عناصر غذایی از قارچ به گیاه منتقل میگردد ( 1991 allen , )

همزیستی میکوریزا یکی از شناخته ترین و در عین حال گسترده ترین و مهمترین رابطه همزیستی موجود در کره زمین است . ( 1991 allen ,  ) از آنجایی که اکثر گیاهان مورد استفاده در تغذیه انسان و تعلیف دام و طیور دارای همزیستی میکوریزا می باشند با انتخاب و بکارگیری بهترین ترکیب گیاه میزبان قارچ همزیست میتوان به نحو موثری از این همزیستی در افزایش تولید محصولات کشاورزی استفاده کرد . همچنین با استفاده از این سیستم همزیستی می توان مصرف نهاده های شیمیایی از قبیل کود شیمیایی و سموم ،سیستم کشت و کار سالمتر و محیط زیستی عاری از آلودگی های جانبی داشت ( 1991abbot and robson  ) .  

  گیاهانی که دارای همزیستی میکوریزایی می باشند به دلیل اینکه عناصر غذایی و آب بیشتری از خاک جذب می نماید دارای رشد بهتری خواهند بود ، عملکرد بیشتری خواهند داشت مقاومت بیشتری در برابر تنش های زنده ( عوامل بیماریزا که ریشه گیاهان را مورد حمله قرار می دهند ) و غیر زنده ( خشکی ، سرما و شوری ) از خود نشان      می دهند . ( syluia and Williams , 1992 )

20

رابطه همزیستی میکوریزا تمامی جنبه های بیولوژیکی سیستم ریشه گیاه میزبان را تحت تأثیر خود قرار می دهد . همچنین تمامی گیاهان به نحوی در ارتباط با رابطه همزیستی میکوریزا می باشند . با توجه به اینکه گیاهان اولین تولید کنندگان در هر اکوسیستمی میباشند . لذا می توان نتیجه گرفت تمامی موجودات زنده و تمامی اکوسیستم ها از باکتری ها گرفته تا انسان و از اراضی مرطوب تا صحراهای خشک به نوعی وابسته به روابط همزیستی میکوریزایی میباشند . در گیاهان دارای همزیستی میکوریزایی عضو اصلی در جذب عناصر معدنی از خاک قارچ میکوریزا است .

  همچنین نتایج تحقیقاتی که اخیراً صورت گرفته است مؤید نظرات قبلی مبنی بر نقش کلیدی قارچ های میکوریزا در استقرار گیاهان اولیه در شرایط خشکسالی است (1997 smith and read , ) .

  از آنجایی که قارچ های میکوریزا موجب افزایش توانایی گیاهان میزبان در جذب فسفر و عناصر معدنی از خاک و بخصوص از منابع غیر قابل دسترس آنها می شوند ، لذا به این میکروارگانیسم های مفید لفظ biofertilizer  اطلاق شده و عقیده بر این است که قارچ های میکوریزا می توانند جایگزین خوبی برای قسمتی از کود های شیمیایی مصرف شده مخصوصاً کودهای فسفاته در اکوسیستم های مختلف باشند .

·          انواع روابط همزیستی مایکوریزایی :

 با شناسایی هر چه بیشتر ساختمان های موجود در این نوع همزیستی ، هارلی و اسمیت در سال 1983 روابط همزیستی مایکوریزایی را به هفت نوع مختلف تقسیم بندی نمودند که عبارتند از اکتومایکوریزا ، اکتنومایکوریزا ، اربتوئید مایکوریزا ، مونو..... مایکوریزا ، ارکیدمایکوریزا و اربسکولار مایکوریزا ( 1983 harly and smith , ) .

·    فوائد رابطه همزیستی میکوریزایی : افزایش جذب عناصر غذایی ، افزایش مقاومت به خشکی ، افزایش مقاومت به شوری ، افزایش مقاومت گیاه به عوامل بیماریزای ریشه ، تولید هورمون های محرک رشد گیاه ، افزایش مقاومت گیاه به تنش های ناشی از تراکم خاک و اصطلاح ساختمان خاک ، کاهش از بین رفتن نهال ها در جابجایی ، افزایش فعالیت تثبیت ازت توسط انواع دی ازوتروف های همزیست و همیار با گیاهان ، تشدید فعالیت های میکروارگانیسم های حل کننده فسفات ، افزایش کارایی مصرف کود های شیمیایی  .

  کود بیولوژیک ودانش فنی بدست آمده در بخش تحقیقات بیولوژی خاک مؤسسه تحقیقات خاک و آب  

  کود های بیولوژیک مواد نگهدارنده ای با انبوه متراکم یک یا چند نوع میکروارگانیسم مفید خاکزی و یا بصورت فرآورده متابولیک این موجودات می باشند که صرفاً به منظور تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه می شوند .

نخستین کود میکروبی با نام تجاری نیتراژ (حاوی باکتری ریزوبیوم ) حدود یک قرن پیش در سال 1895 برای فروش عرضه شد . متعاقب آن مراکز متعددی کار تولید گونه های مختلف ریزوبیوم و برخی باکتریهای دیگر آغاز کردند . در ایران سابقه کودهای بیولوژیکی تنها با استفاده از مایع تلقیح سویا محدود بود که قبل از انقلاب از آمریکا و پس از آن از استرالیا وارد می گردید . با تأسیس بخش تحقیقات بیولوژی خاک تلاش در جهت رسیدن به دانش فنی تولید انواع کودهای بیولوژیک در دستور کار این بخش قرار گرفت .

21

دانش فنی عبارت از دستور العملی است که از نتایج یک پروژه یا طرح تحقیقاتی استخراج می گردد و به واسطه این دستوالعمل همه ابزار ها و روش ها و مواد مورد نیاز برای تولید انبوه فرآورده مورد نظر پروژه یا طرح مذکور بیان می گردد .

بخش تحقیقات بیولوژی خاک در مدت ده سال فعالیت خود موفق به انجام طرح های پژوهشی متعددی در زمینه کود های بیولوژیک گردیده است که حاصل این تحقیقات ثبت ده فقره دانش فنی به شرح زیر می باشد . برخی از این دانش های فنی از جمله کود میکروبی ، فسفاتی ، گرانوله و مایه تلقیح تیوباسیلوس در حال حاظر بوسیله بخش خصوصی خریداری شده و در مقیاس گسترده تولید می گردد .

1-     دانش فنی تولید مایه تلقیح سویا

2-     دانش فنی تولید مایه تلقیح تیوباسیلوس 

3-     دانش فنی تولید مایه تلقیح لوبیا

4-     دانش فنی تولید مایه تلقیح نخود

5-     دانش فنی ماده حاصل (carrier ) برای تولید انواع مایه تلقیح

6-     دانش فنی تولید کود میکروبی فسفاته گرانوله

7-     دانش فنی تولید انبوه قارچ های میکوریزا

8-     دانش فنی تولید مایه تلقیح باکتریهای ریشه زا برای تولید انواع نهال ( جاگزین هورمون IBA )

9-     دانش فنی تولید مایه تلقیح باکتری ازتوباکتر فسفات ( ازوفسفین )

افزايش محصول گندم با كود زيستي فسفاته

سالانه پانزده میلیون تن خاک قم دچار فرسایش می‌شود .

سالانه بیش از پانزده میلیون تن خاک کشاورزی استان قم دچار فرسایش می‌شود که شش میلیون تن آن به شکل رسوب جابجا می‌شود. به گزارش برنگار خبرگزاری مهر در قم ، مدیر آبخیزداری جهاد کشاورزی قم با اعلام این مطلب ضمن انتقاد از کاشت بی‌رویه محصولات کشاورزی گفت : تاکنون پنج میلیارد متر مکعب از آب سفره‌های زیر زمینی از بین رفته که موجب تخریب 35 هزار هکتار از زمین‌های زارعی شده است . مهندس سجادی تصریح کرد: وقتی به جای گندم ، جو کاشته می‌شود ، نشان از افزایش شوری زمین و کاهش آب‌های شیرین می‌باشد . در حالی که آب آورد رودخانه‌ای قم در طول سال، پانصد میلیون متر مکعب است ، اما به علت عدم مهار ،  هدر می‌رود . وی با اشاره به روند افزایش فرسایش خاک در استان قم اظهار داشت : اگر بخواهیم به یک تعادل بین زمین و کشت دست یابیم به پنجاه سال وقت نیازمندیم ، چرا که مدت زمان مورد نیاز برای شکل‌ گرفتن هر سانتیمتر خاک از 30 تا 50 سال می‌باشد، چون مواد غذایی اساسی مورد نیاز در یک تا سه سانتیمتر روی زمین وجود دارد. سجادی عوامل اصلی فرسایش خاک را بر شمرد و افزود : عدم کنترل سیلاب‌های فصلی ، چرای بی‌رویه دام ، جاده‌سازی و ساختمان‌سازی و عدم رعایت قانون کشت در زمین از عوامل اساسی فرسایش خاک هستند.  مدیر آبخیزداری جهاد کشاورزی استان قم با اشاره به اینکه سالانه دو میلیارد متر مکعب آب در قم به سطح زمین می‌رسد ، تصریح کرد : بارش سالانه در مناطق غربی قم 320 میلی‌متر می‌باشد که دو برابر بارش در شهر قم می‌باشد و برای مهار این آسیب‌ها سدهای سنجگان و فوجر سال گذشته توسط جهاد کشاورزی ایجاد و مورد بهره برداری قرار گرفت . وی علت ایجاد این سدها را که به صورت بتنی و سنگ‌بندهای توری ساخته شده‌اند ، مهار آب‌های سطحی و تأخیر در تخلیه منابع روزمینی ذکر کرد و گفت : با کنترل و جمع‌آوری آب‌های سطحی آب‌خوان رودخانه تقویت می‌شود و در روزهای کم‌آبی از طریق قنات‌ها مورد بهره برداری قرار می‌گیرد و استفاده دوم آن در بحث شیلات و پرورش انواع ماهیان سردآبی است که در هر صورت موجب رونق اقتصادی و افزایش راندمان بهره‌وری در زمین‌های کشاورزی می‌گردد . قابل ذکر است سدهای تازه احداث شده سنجگان و فوجرد در بخش خلجستان با گنجایش آبی دویست‌هزار متر مکعب توسط جهاد کشاورزی استان به منظور جلوگیری از خشکسالی و حمایت از کشاورزان در فصول مختلف احداث و مورد بهره‌برداری واقع شده است .

  روند رو به رشد فرسايش خاك در عرصه‌هاي ايلام، منابع طبيعي اين استان را در معرض تهديد جدي قرار داده است.  تخريبي كه در طبيعت بر اثر فرسايش خاكهاي حاصلخيز به وجود مي‌آيد قابل جبران نيست زيرا به گفته كارشناسان ذيربط براي توليد يك سانتي‌متر خاك حاصلخيز ‪ ۳۰۰سال وقت لازم است.  اين در حالي است كه در صورتي كه برنامه‌ريزي مناسبي براي حفظ منابع طبيعي و جلوگيري از فرسايش خاك در اين استان انجام نشود در آينده نزديك زمينهاي حاصلخيز اين منطقه با فقر منابع طبيعي و پوشش گياهي مواجه ميشود.

به گفته يك كارشناس منابع طبيعي، فرسايش خاك در ايلام باعث از بين رفتن سالانه ‪ ۴۷ميليون تن خاك حاصلخيز و به تبع آن مراتع و جنگلهاي موجود در آن مي‌شود.  همه ساله به علت وقوع سيل بيش از ‪ ۲۰تن خاك در هر هكتار از اراضي و مراتع اين استان از بين مي‌رود .

  می توان مهمترين علت وقوع سيل در ايلام را تخريب پوشش گياهي ناشي از چراي بي‌رويه دام ، فرسايش خاك ، تعادل نداشتن دام با مرتع و جنگل و وضعيت پستي و بلندي( توپوگرافي ) محيط طبيعي استان برشمرد.  اين كارشناس كه مسئول اداره منابيع طبيعي شيروان چرداول است ، افزود:  

  بخشي از تخريب و فرسايش خاك در استان ايلام ناشي از روان آبهايي است كه خاك مرغوب منطقه را با خود به كشور عراق مي‌برد كه براي جلوگيري از اين كار مهار آبهاي استان و اجراي طرحهاي آبخيزداري ضروري است.  در صورت بي‌توجهي به اين مساله ادامه روند فرسايش خاك باعث نابودي پوشش گياهي و اراضي حاصلخيز منطقه مي‌شود.

   مدير آبخيزداري جهاد كشاورزي ايلام نيز گفت : فرسايش خاك در اين استان باعث فقر پوشش گياهي در برخي مناطق شده است.  

   فرسایش عبارت از جابجایی خرده‌های سنگی و خاک توسط باد ، رودخانه و یخ می‌باشد . مواد فرسایش یافته وارد دریاها گردیده و

به صورت رسوباتی از گراول (Gravel)  ، ماسه ‌، سیلت و رس در کف دریاها بجای گذاشته شد و در نهایت سنگهای رسوبی جدید را بوجود می‌آورند .

  نحوه شکل گیری فرآیند فرسایش با اجتماع تدریجی رسوبات ، وزنشان هم بالا رفته و آب درون آنها نیز خارج می‌شود. این روند به سخت شدن رسوبات منتهی می‌گردد. لایه‌های رسوبی فوق گاه چنان در پوسته زمین فرو رفته که به قسمتهای بسیار گرم آن رسیده و در پی ذوب شدن به صورت ماگما در می‌آیند .

15

   در روندی دیگر ، ‌این لایه‌ها بالا آمده و کوههایی متشکل از سنگهای رسوبی را پدید  می آورند .  تمامی فرآیندهای تشکیل سنگ ،بالاآمدگی ، فرسایش و رسوبگذاری ، مراحلی از یک چرخه پیوسته از رخدادهای زمین‌شناسی هستند .   تمام سنگها در سطح زمین در اثر پدیده‌های مختلف فرسایش خصوصا در اثر تغییرات آب و هوا ، تجزیه و متلاشی می‌شوند . هوازدگی کمکی که به فرسایش می‌کند ، سائیدن قطعه سنگها و حمل آنها به جاهای دیگر است . این عمل منجر به تسطیع و سست شدن تدریجی سطح زمین می‌شود . عوامل مؤثر در فرسایش نیروی متحرک در تمام حالات فرسایش ، نیروی کشش جاذبه به طرف پایین است. اما عوامل اصلی که توسط آن سنگها تخریب و جابجا می‌شوند، رودخانه‌ها ، یخچالها ، امواج و جریانهای باد است. مواد رسی در اثر پدیده‌ای به نام حرکات توده‌ای به طرف پایین می‌لغزند.

  عوارض سطحی ایجاد شده توسط فرسایش بسیار از عوارض سطح زمین دارای اشکال مشخصی هستندکه پدیده‌های عمده‌ای را که تحت تاثیر آن شکل گرفته‌اند را منعکس می‌کنند .

 مثالهای بارز در این مورد عبارتند از : دره‌های رودخانه‌ای ، دره‌های یخچالی ، دریا بارهای ساحلی (دیواره‌های قائم فرسایش یافته با شیب زیاد) و آثار لغزیدگی زمین. عوامل جوی چون مقدار و پراکندگی فصل باران ، برف تبخیر و نوسان درجه حرارت و جهت باد ، پدیده‌های فرسایشی را در هر ناحیه کنترل می‌کنند .

  مثلا میلیونها سال گذشته قشرهای یخی ، نواحی معتدل امروزی را به وسعت زیادی می‌پوشانیدند و با تغییرات چرخه اتمسفر باعث بارندگی کافی در قسمتهایی از صحرای آمریکا و سبب نگهداری رودخانه‌های دائمی گردیده است. همینطور بعضی از نواحی گرمسیری که در حال حاضر مرطوب می‌باشند، در گذشته شرایط صحرایی داشته‌اند . فرآیندهای فرسایش در این محلها با پدیده‌های امروزی متفاوت بوده است و خیلی از ساختمانهای مناظر امروزی تحت شرایط حاکم در گذشته شکل گرفته‌اند و سنگهایی با مقاومت متنوع که به نسبتهای متفاوت تحت تاثیر خوردگی ، کج شدگی و گسل خوردگی قرار داشته‌اند، در معرض هوازدگی و فرسایش قرار گرفته‌اند. مثلا فرسایش بلافاصله در طول خطوط ضعیف مانند درز گسل‌ها عمل نموده است .

شکلهای مختلف فرسایش :

فرسایش ارتفاعات

16

   در طول مدت زیاد فرسایش ارتفاعات را از بین برده و آنها را تبدیل به دشت کم ارتفاع می‌کند که در آن ساختمانهای زمین شناسی به صور مختلف تشکیل گردیده است . این دشت‌ها ممکن است در نتیجه بالا آمدگی پوسته قاره‌ای تشکیل فلات را بدهند که با ارتفاع بلندتر و شیب تندتر رود‌خانه‌ها مشخص‌اند و دره‌های عمیق و تنگی را حفر می‌کنند .

فرسایش نواحی شیب‌دار

  در نواحی شیب‌دار ، فرسایش سریع و با شتاب بیشتری صورت می‌گیرد. در نواحی نیمه خشک شیب‌دار پوشش‌های گیاهی تا اندازه‌ای مانع فرسایش می‌شوند. اما در صحراها و زمین‌های سرد ، فرسایش آهسته تر عمل می‌نماید . بطور کلی نسبت فرسایش برای زمین‌های خشک (زمین‌هایی که از آب بیرون هستند) 8.6 سانتیمتر در 1000 سال برآورد شده است . فرسایش سطح زمین توسط باد فرسایش بادی به دو صورت «روبش یا بادروبی» و «سایش» است. در جا‌هایی از سطح زمین که پوشیده از ذرات ریز و ناپیوسته و عاری از رطوبت و پوشش گیاهی است، جریان هوا می‌تواند ذرات را با خود حمل کند. باد بردگی تا رسیدن به سطح ایستابی ادامه می‌یابد .

   در جاهایی که زمین از ذرات ریز (لای و ماسه) و درشت ( قلوه سنگ و شن ) درست شده است ، باد بطور انتخابی ذرات ریز را حمل می‌کند و ذرات درشت به تدریج به صورت پوش ممتدی در می‌آیند که اصطلاحا « سنگفرش بیابان » نامیده می‌شود . این پوشش ، از فرسایش بیشتر سطح زمین توسط باد جلوگیری می‌کند . هر چه سرعت باد بیشتر باشد ذرات را به ارتفاع زیادتری بلند می‌کند ، به فاصله دورتر می‌برد و بالاخره ذرات بزرگتری را حمل می‌کند . ذرات حمل شده بوسیله باد ، مخصوصا بادهای قوی ، به دو بخش بار بستری و بار معلق تقسیم می‌شوند . ذراتی که توسط باد حمل می‌شوند پس از برخورد به موانعی که بر سر راه آنها قرار دارند ، موجب سایش سطح آنها می‌شوند. قطعات و تکه سنگهای پراکنده ، بیرون زدگیها و حتی موانع مصنوعی از قبیل ساختمانها ، دیوارها ، تیرهای برق یا تلفن ممکن است در معرض فرسایش بادی قرار گیرند. سایش معمولا در اثر برخورد ذراتی که نزدیک سطح زمین حرکت می‌کنند ، انجام می‌گیرد .

  یک سوال مهم در مورد قابل جذب بودن مواد غذایی این است که آیا لازم است که مواد غذایی به سطح ریشه انتقال یابد یا اینکه آنها در اثر نفوذ ریشه در خاک با آن تماس  می یابند . مواد غذایی در تماس مستقیم با ریشه ی گیاهان (برخورد) مقدار بسیار جزئی از کل مواد غذایی پرمصرف مورد نیاز گیاهان را فراهم می کنند.بدین ترتیب می توان یاد گرفت که توده مواد غذایی پرمصرف گیاه  باید بسوی ریشه انتقال یابد . بدین ترتیب سبب تحرک مواد غذایی در خاک عامل عمده ای در قابلیت جذب مواد غذایی به شمار می آید.

10

  نشان داده شده است که قابلیت جذب مواد غذایی به چندین عامل خاک بستگی زیاد دارد. ازجمله این عوامل مختلف ، مواد غذایی در محلول خاک ،توانایی خاک در تعدیل این غلظت و شرایط بخشیدگی در خاک است . این عوامل به طور عمده به وسیله فرایند های فیزیکی وشیمیایی در خاک کنترل می شود.

  فراهم شدن آب برای  گیاهان تا حدود زیادی به وسیله ی نگهداری و جریان آب در خاک تنظیم می شود . فراهم شدن آب برای گیاهان نه تنها به ظرفیت زراعی بلکه همچنین به نیرویی بستگی دارد که آب به وسیله ی ذرات خاک جذب سطحی شده است.

برداشت مواد غذایی توسط گیاهان :

  مقدار مواد غذایی که گیاه طی دوره ی رشد جذب می کند به گونه و عملکرد گیاه بستگی بسیار دارد . عملکرد جذب مواد غذایی تا حدود زیادی به انتخاب ارقام زراعی بستگی دارد . بعنوان مثال جدول بالا جذب مواد غذایی توسط محصول برنج را نشان می دهد که ارقام پرمحصول جدید بعلت استعداد عملکرد بیشتر ، نیاز های مواد غذایی زیادتری دارند .

  در مورد محصولات غذایی معمولاً آن قسمت هایی از گیاه که مهم است از مزرعه خارج می شود . مثلاً دانه ، غده ویا ریشه .

  در محاسبه توازن مواد غذایی باید به نکته فوق توجه داشت .دانه رسیده ی غلات تقریباً حاوی %70 کل ازت و فسفر قسمت های هوایی گیاه است .ولی بیشتر پتاسیم در قسمت های سبز گیاه است و تقریباً% 25 پتاسیم در دانه یافت میشود. در مقابل محصولات ریشه ای و غده ای ( سیب زمینی و چغندر) فقط حاوی %30 ازت جذب شده و تا %70 کل پتاسیم گیاه میباشد.

 نقش آهن در تغذيه گياهان زينتي

مقدمه                                                                                                                       

   گل‌ها و گياهان زينتي از گروه گياهان حساس به كمبود آهن هستند. آهن اگرچه به عنوان چهارمين عنصر موجود در پوسته جامد زمين مقدار كل آن در خاك زياد است ولي به دلايل متعددي قابليت جذب آن در خاك بسيار كم و محدود است. به طوري كه كمبود آهن در گياهان خيلي شايع و رايج است.

 * عوامل تشديد كننده كمبود آهن

عواملي كه موجب مي‌شود كمبود آهن تشديد شود عبارتند از:

1) آهكي بودن خاك‌ها ؛ PH قليايي - به ازاء هر يك واحد افزايش PH، حلاليت تركيبات آهن هزار مرتبه كاهش پيدا مي‌كند. يعني در PH بالاتر از 7 حلاليت آهن، براي تأمين آهن مورد نياز گياه كافي نيست؛

2) تهويه نامناسب خاك

3) كمي مواد آلي در خاك                           4) كيفيت نامناسب آب آبياري؛ به خصوص غلظت زياد يون بي‌كربنات، كه در جذب آهن و انتقال آن در داخل گياه ايجاد مشكل مي‌كند؛

5) مصرف زياد كودهاي فسفري؛ در شرايط مصرف زياد فسفر جذب آهن توسط گياه كاهش مي‌يابد .

 ارزيابي آهن قابل جذب در خاك به روش عصاره گيري و با DTPA انجام مي‌شود .

(DTPA) يك عصاره‌گيري است كه براي عصاره‌گيري عناصر كم مصرف مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در اين روش معمولاً اگر مقدار آهن قابل جذب كمتر از 5/2 ميلي گرم در كيلوگرم باشد كمبود آهن وجود دارد. همچنين بين 5/2 تا 5/4 ميلي گرم نيز در بعضي از گياهان كمبود آهن مشاهده مي‌شود كه غلظت بحراني آهن نيز گفته مي‌شود . غلظت بيش از حد 5/4 غلظت مناسب آهن را نشان مي‌دهد . آهن به صورت Fe²⁺ ، Fe³⁺ و كِلات‌ آهن ( كلات‌هاي طبيعي و كلات‌هاي مصنوعي ) توسط گياه جذب مي‌شود. گياهان و ارقام آن‌ها نسبت به كمبود آهن حساسيت متفاوتي دارند.

واريته‌هاي گياهي از نظر حساسيت به كمبود آهن به دو گروه Fe افيشنت كوتي‌وا و Fe اين‌افيشنت كوتيوا تقسيم‌بندي مي‌شوند .

  گياهان Fe افيشنت Fe-efficient يا آهن‌كارا (يا مقاوم به كمبود آهن) گياهاني هستند كه با مكانيسم‌هاي مختلف قابليت جذب آهن را در خاك افزايش مي‌دهند و در نتيجه دچار كمبود آهن نمي‌شوند. اين گياهان با دو مكانيسم مشهور به استراتژي 1 و استراتژي 2 قابليت جذب آهن را در خاك افزايش مي‌دهند. استراتژي 1 در اكثر گياهان ديده شده و به صورت‌هاي مختلفي قابليت جذب آهن را بالا مي‌برد. از جمله اينكه دفع H⁺ در محيط ريشه باعث اسيدي شدن PH خاك مي‌شود و حلاليت آهن را افزايش مي‌دهد.

روش‌هاي استراتژي 1

- دفع يون H⁺ در محيط ريشه؛

- دفع تركيبات احيا كننده (فنل)؛

- ساخت اسيد سيتريك؛

- افزايش ظرفيت‌ احياي آهن Fe³⁺ ---à Fe²⁺  .

9

  اما استراتژي 2 فقط در گياهان خانواده غلات مشاهده مي‌شود. در اين گياهان ريشه گياه مواد كمپلكس كننده مانند فيتوسيتوروفور ترشح مي‌كند. اين فيتوسيتوروفورها مي‌توانند با آهن موجود در خاك تشكيل كلات يا كمپلكس Complex دهند و در نتيجه مانع از رسوب آهن در خاك شوند و به عبارت ديگر قابليت جذب آهن توسط گياه را بدين طريق افزايش دهند . فيتوسيتروفورها به عنوان كلات كننده‌هاي طبيعي شناخته شده‌اند.

  علاوه بر فيتوسيتروفورها ترشح سيتروفورهاي ميكروبي توسط بعضي از ميكرو ارگانيزم‌هاي خاك باعث افزايش جذب آهن مي‌شود.

علائم كمبود آهن در گياه

  علائم كمبود آهن در گياه نسبتاً مشخص و واضح است،

الف) برگ‌ها زرد مي‌شوند ؛

ب) رگبرگ‌ها سبز باقي مي‌مانند. براي رفع آن راه‌هايي نيز وجود دارد.

 رفع كمبود: 1) پيشگيري از بروز كمبود آهن؛ براي اين منظور بايد شرايط تهويه خاك مناسب باشد كه اين امر از طريق چند عامل صورت مي‌گيرد:

الف) بيل زدن در پاي درخت؛

ب) اضافه كردن مواد آلي به خاك؛

ج) كيفيت مناسب آب ؛          د) مصرف متعادل كود حيواني و كود فسفري تا قابليت جذب آهن بالا رود.

 2) كاشت ارقام و گونه‌هاي مقاوم به كمبود آهن؛

3) مديريت آبياري صحيح؛ مصرف زياد آب باعث تغذيه نامناسب و تشديد بروز كمبود آهن مي‌شود؛

 درمان

  مصرف كود آهن به صورت محلول‌